Ko te pūranga e kōrerohia ake nei, he pukapuka i tuhia i nga rā o mua engari e whaimana tonu ana ināianei, ā, haere ake nei. He nui anō ngā momo pūranga. Hei tauira, ko te rārangi tēnā o ngā tāngata o tētahi kapa haka, ko ngā kōrero tēnā mō ngā hui i tētahi marae, ko tētahi kirihipi tēnā i tuhia ki te reo Māori i tērā rau tau, ko tētahi pukapuka whakaahua tēnā nō tētahi whānau, ko tētahi konae reta e purihia ana ki te kopae rorohiko. He momo pūranga ēnei mea katoa.
He nui tonu ngā whakahaere e puri nei i ēnei momo kōrero mō rātau anō. Tērā anō ētahi e puri ana i ēnei momo kōrero mō ētahi atu tāngata, whakahaere anō hoki, atu i a rātau.
Tērā ētahi pūranga e purihia nei hei painga mō te katoa. E tūwhera ana ēnei pūranga ki te hunga rangahau kōrero i ngā whare pupuri kōrero o te motu, pēnā i te Whare Tohu Tuhituhinga o Aotearoa (National Archives). Tērā anō ētahi kohinga pūranga kaitā kei te Whare Pukapuka o Hocken me te Whare Pukapuka anō hoki o Alexander Turnbull. He kohinga anō kei ētahi atu whakahaere ririki noa nei e mau ana.
Kāhore ia nei he tikanga kotahi mō te kohikohi me te tuku i ngā kōrero mō ngā kohinga pūranga nei, pēnā i te Rārangi Pukapuka o te Motu (National Bibliography) e kohi nei, e tuku nei i ngā kōrero mō ngā pukapuka me ngā nūpepa kua tāia. Ka riro kē mā ia whakahaere e whakatairanga āna ake pūranga kōrero i runga anō i tōna hiahia ki tēnā mahi.
I tāia mai ētahi pukapuka e kiia nei ko Te Rārangi Pūranga, Tuhinga Ake o te Motu (National Register of Archives and Manuscripts) ki waenganui i ngā tau 1979-1992, ki roto i ētahi here mōwhiti. Ko te kaupapa ia o ēnei pukapuka, ko te whakarārangitanga mai o te katoa o ngā kohinga pūranga i Aotearoa nei. Tērā ētahi rārangi kimikimi (index) i ēnei pukapuka hei āwhina i te hunga kimi kōrero; he rārangi ingoa, he rārangi wāhi, he rārangi kaupapa, he rārangi tau anō hoki. I whakamutua ēnei pukapuka i te tau 1993, i runga i te whakahau a te Whare Pukapuka o Alexander Turnbull, i muri i te tānga mai o tētahi putanga motuhake hei whakanui i te kotahi rautautanga o te whai a te wahine i te mana pōti.
I tēnei wā, kei te whakaora mai tētahi rōpū kōkiri i te Te Rārangi Pūranga, Tuhinga Ake o te Motu hei pūnaha rorohiko. He mea āwhina tēnei e Te Poari Rota.
He kuaha a Te Rārangi Pūranga, Tuhinga Ake o te Motu nei ki ngā kohinga pūranga o Aotearoa e purihia nei ki roto i ngā whare tohu tuhituhinga, ki roto i ngā whare pukapuka, me ngā whare taonga o te motu. Ko tētahi o ngā tino hua o tēnei kaupapa, ko te āhei a wai rā ki te kimi i ngā kōrero mō ngā pūranga kāore i te takoto ki te wāhi e arotau ana; hei tauira, kei te nekehia ngā pūranga a te Hāhi Mihingare ki Te Whakatū ki Tāmaki-makau-rau i tēnei wā. Kei tētahi rorohiko i Te Puna Mātauranga o Aotearoa te pūnaha rorohiko nei o Te Rārangi Pūranga, Tuhinga Ake o te Motu i tēnei wā, engari kei te kimihia mai tētahi kāinga tūturu mōna. Ko te whāinga a te Rōpū Kōkiri, kia wātea te rārangi nei ki te katoa i te ipurangi.
He mea whakatōpū ngā kōrero kei te Rārangi Pūranga, Tuhinga Ake o te Motu nei ki raro i te ingoa o te whakahaere nāna nga pūranga, o te tangata rānei nāna ngā pūranga. Kāore i whakatōpūhia ngā kōrero nei i runga i ngā kaupapa o te pūranga, i te momo rānei o te pūranga. Ka tāia ētahi kōrero mō ia pūranga, arā te ingoa o te kohinga pūranga, te rahi, ngā momo kōrero me ngā tau e hāngai ana, te wāhi e takoto ana ngā pūranga me tētahi kōrero anō hoki hei whakaatu mehemea he pukapuka tūturu te pūranga, he kape rānei. E āhei ana ngā whare pupuri kōrero ki te whakauru atu i ētahi atu kōrero mō ngā pūranga nei mehemea e pïrangi ana rātau. Mehemea he here kei runga i ngā pūranga nei (arā kāore i te wātea ki te katoa), me whakaatu mai ki konei kia mōhio ai te hunga e whaiwāhi mai ana. Hei tauira, tērā ētahi marae e puri nei i ā rātau kōrero mō ā rātau hui me ā rātau whakahaere ki te reo Māori me te reo Pākehā anō hoki, mai i tērā rau tau. He mauri anō kei ēnei pūranga; me whakaae rā anō ngā kaumātua i te tuatahi kia wātea ai ēnei taonga hei tirohanga mā te hunga rangahau.
Mehemea e pīrangi ana koe ki ngā kōrero mō te Rārangi Pūranga nei, ki te tuku mai rānei i nga kōrero mō ā koutou pūranga hei whakauru atu ki te rārangi, me whakapā mai ki a:
Nicola Frean Waea 04 474 3000 x 3043
Kaiwhakahaere/kaiako Waea whakaahua 04 474 3063
Alexander Turnbull Library Mēra rerehiko nicola.frean@natlib.govt.nz
Pouaka Poutāpeta 12349
Te Whanga-nui-a-Tara
This is the text of an article translated by Steven Chrisp, supplied to the Maori Language Commission, and published in He Muka, June 1998.
